Cổ nhân để lại cho hậu thế 5 lời vàng ngọc, bạn đã biết chưa?

26/06/21, 12:05 Cổ Học Tinh Hoa

Cổ nhân thường rất chú trọng đến việc tu dưỡng đạo đức, bởi vậy, trong những lời răn dạy của họ đều chứa đựng trí tuệ nhân sinh, những đạo lý rất lớn, đọc xong thọ ích vô cùng.

Cổ nhân thường rất chú trọng đến việc tu dưỡng đạo đức, bởi vậy, trong những lời răn dạy của họ đều chứa đựng trí tuệ nhân sinh. (Ảnh: Pinterest)

1. Chịu làm, khó cũng thành dễ; không chịu làm, dễ cũng thành khó

Câu này trích từ cuốn sách nổi tiếng “Vi học nhất thủ kỳ tử chất” (gọi tắt là “Vi học”) của Bành Đoan Thục đời nhà Thanh, nguyên gốc là: “Thiên hạ sự hữu nan dịch hồ? Vi chi, tắc nan giả diệc dịch hĩ; bất vi, tắc dịch giả diệc nan hĩ”, ý tứ rằng: Việc trong thiên hạ có sự phân biệt khó và dễ chăng? Nếu chịu làm, thì khó cũng trở thành dễ; nếu không chịu làm, thì dễ cũng hoá thành khó.

Tác giả Bành Đoan Thục đã lấy một câu chuyện làm ví dụ: Nơi vùng xa xôi ở đất Thục có hai vị hòa thượng: một người nghèo, một người giàu. 

Hòa thượng nghèo nói với hòa thượng giàu rằng: “Tôi muốn đi đến Nam Hải, ông thấy thế nào?” 

Hòa thượng giàu nói rằng: “Ông dựa vào cái gì để đi?” 

Hòa thượng nghèo đáp: “Tôi chỉ cần một bình một bát là đủ”.

Hòa thượng giàu nói lại: “Tôi nhiều năm muốn thuê thuyền thuận dòng đi xuống đó mà không thành. Ông dựa vào đâu để đi cơ chứ!”

Qua năm sau, hòa thượng nghèo từ Nam Hải trở về, đem những việc ở Nam Hải kể cho hòa thượng giàu nghe. Hòa thường giàu mặt lộ vẻ xấu hổ.

Tây Thục cách Nam Hải không biết là xa đến mấy ngàn dặm, hòa thượng nghèo thì đến được, còn hòa thượng giàu lại không. Một người lập chí cầu đạo, lẽ nào lại chẳng bằng vị hoà thượng nghèo ở đất Thục xa xôi kia? 

2. Với người, chớ cầu hoàn hảo; với mình, kiểm điểm không ngừng

Câu này nguyên từ trong “Thượng thư – Y huấn”, “Dữ nhân bất cầu bị, kiểm thân nhược bất cập”, ý tứ rằng: Nguyên tắc tu thân là không yêu cầu người khác phải hoàn hảo, mà là không ngừng kiểm điểm những thiếu sót của bản thân, khiến cho mình ngày càng hoàn thiện. Phương pháp giáo dục này đối với thời đại hiện nay vẫn giữ nguyên được giá trị của nó.

Nguyên tắc tu thân là không yêu cầu người khác phải hoàn hảo, mà là không ngừng kiểm điểm những thiếu sót của bản thân. (Ảnh: Pinterest)

3. Vàng chẳng có thuần khiết, người không ai hoàn hảo

Câu này xuất phát từ bài thơ “Ký Hứng” của Đới Phục Cổ, một nhà thơ thời Nam Tống: “Hoàng kim vô túc sắc, bạch bích hữu vi hà. Cầu nhân bất cầu bị, thiếp nguyện lão quân gia”. Tạm dịch: Vàng cũng chẳng thể thuần khiết, ngọc bích còn có chỗ tỳ vết, cầu người không cầu hoàn hảo, dù chàng còn có những khiếm khuyết, ta vẫn nguyện ý theo chàng cả đời.

Nhà thơ đã mượn giọng điệu của một người phụ nữ nói với chồng, để gửi gắm một thông điệp: Dùng người thì chỉ nên nhìn vào điểm tốt của họ, phát huy tốt những ưu điểm đó, chứ đừng nên xét nét tới những khuyết điểm, bởi con người đâu có ai là thập toàn thập mỹ. Chỉ có như vậy mới có thể khiến người ta bội phục cả đời.

Về sau, người ta cô đọng bài thơ này thành một câu nói phổ biến: “Kim vô túc xích, nhân vô hoàn nhân”, ý nói rằng cả vàng cũng chẳng thể thuần khiết thì con người nào có ai hoàn hảo; cũng ví von về cách đối nhân xử thế, đừng cho rằng bản thân thanh cao mà chê bai người khác, cần nhìn vào ưu điểm của họ, mới có thể kết giao bạn bè được rộng rãi.

4. Học mà không có bạn thì hiểu biết sẽ nông cạn

Câu này xuất phát từ “Lễ ký – Học ký”, có nghĩa là, trong học tập phải quan sát, học hỏi ưu điểm của nhau, nếu không có bạn bè để cùng nhau thảo luận và giải quyết vấn đề thì hiểu biết sẽ nông cạn. Mối quan hệ giữa người với người không chỉ có thể giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về các lĩnh vực, mà còn giúp chúng ta hiểu sâu hơn về bản thân mình.

Trong “Chu Dịch – Đoái quái” viết: “Quân tử dĩ bằng hữu giảng tập”, bằng hữu có thể giúp nhau giảng ra những đạo lý bất minh, thực hành với nhau những công việc không thành thục. Sự học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau giữa bạn bè cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao kiến ​​thức và tu dưỡng đạo đức.

Sự học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau giữa bạn bè cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao kiến ​​thức và tu dưỡng đạo đức. (Ảnh: Pinterest)

Khổng Tử đã từng nói: “Tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên: Trạch kỳ thiện giả nhi tòng chi, kỳ bất thiện giả nhi cải chi”, có nghĩa là: Trong ba người đi cùng, nhất định có người mà mình đáng học tập. Hãy lựa chọn ưu điểm của họ để tăng cường học tập, phát hiện ra nhược điểm của họ để sửa đổi mình, hoàn thiện nhân cách mình. 

Tất nhiên Khổng Tử cũng nói: “Ích giả tam hữu, tổn giả tam hữu: hữu trực, hữu lượng, hữu đa văn, ích hĩ; hữu tiện tích, hữu thiện nhu, hữu tiện nịnh, tổn hĩ”. Nghĩa là, có ba kiểu bạn bè có ích và ba kiểu bạn bè có hại. Trong đó, kết giao với người chính trực không vụ lợi, kết giao với người độ lượng, kết giao với người hiểu biết sâu rộng, là đều có ích đối với đức hạnh của chúng ta.

Nếu bạn kết giao với “những người bạn có hại”, những gì họ nói và làm đều đi ngược với “nhân nghĩa”, những người bạn như vậy không có lợi cho việc nâng cao đạo đức. Vì vậy, khi lựa chọn bạn bè, cần phải thanh tỉnh lý trí, phân biệt rõ thiện ác.

5. Không kiên trì tới cùng, kết thúc khó có hậu

“Mị bất hữu sơ, tiên khắc hữu chung”, câu này xuất phát từ “Thi kinh – Đại nhã – Đãng”, khi Triệu Mục Công trách cứ sự ngu ngốc vô đạo của Chu Lệ Vương. Câu này có nghĩa là, con người ta luôn bắt đầu một cách rất tốt đẹp, nhưng cũng lại có rất ít người có thể kiên trì được tới cuối cùng. Nếu chúng ta không giữ được cái “tâm” ban đầu, rất khó có được kết quả tốt đẹp.

Sách “Luận Ngữ” của Khổng Tử ghi lại lời của Tử Hạ: “Hữu thủy hữu tốt giả, kỳ duy thánh nhân hồ!”, nghĩa là người có thủy có chung, kiên trì từ đầu tới cuối chỉ có thánh nhân mới làm được. 

Trong con mắt của người xưa, “Lập thân hành đạo, chung thủy nhược nhất” (Lập thân hành đạo, trước sau như một) là một trong những điều khó làm nhất. Vì vậy, trong một số dịp quan trọng, quan quân, bằng hữu thường dùng câu nói này để nhắc nhở lẫn nhau. Người xưa cũng thường viết những câu này lên cao, để khi qua lại có thể nhìn thấy mà tự cảnh tỉnh.

Tuệ Tâm (Theo Secretchina)

Làm gì khi quỷ lộng hành?

Làm gì khi quỷ lộng hành?

Cậu bé thiên tài 12 tuổi muốn chứng minh “Thiên Chúa thật sự tồn tại”

Cậu bé thiên tài 12 tuổi muốn chứng minh “Thiên Chúa thật sự tồn tại”

Nhớ Tết quê 20 năm trước

Nhớ Tết quê 20 năm trước

Chiếc móc câu tử thần

Chiếc móc câu tử thần

Cuộc chiến ly kỳ thoát khỏi người khổng lồ

Cuộc chiến ly kỳ thoát khỏi người khổng lồ

Bốn yếu tố này tạo nên gia đình hưng vượng

Bốn yếu tố này tạo nên gia đình hưng vượng

Quả báo diệt Phật bi thảm trong lịch sử Trung Hoa

Quả báo diệt Phật bi thảm trong lịch sử Trung Hoa

Ý nghĩa của "Ba nén hương" và "Vái ba vái" khi lễ Phật

Ý nghĩa của "Ba nén hương" và "Vái ba vái" khi lễ Phật

Tiết lộ sự thật về quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

Tiết lộ sự thật về quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

Những lời khuyên đắt giá của Donald Trump giúp bạn thành công và giàu có

Những lời khuyên đắt giá của Donald Trump giúp bạn thành công và giàu có

  • Làm gì khi quỷ lộng hành?

    Làm gì khi quỷ lộng hành?

  • Cậu bé thiên tài 12 tuổi muốn chứng minh “Thiên Chúa thật sự tồn tại”

    Cậu bé thiên tài 12 tuổi muốn chứng minh “Thiên Chúa thật sự tồn tại”

  • Nhớ Tết quê 20 năm trước

    Nhớ Tết quê 20 năm trước

  • Chiếc móc câu tử thần

    Chiếc móc câu tử thần

  • Cuộc chiến ly kỳ thoát khỏi người khổng lồ

    Cuộc chiến ly kỳ thoát khỏi người khổng lồ

  • Bốn yếu tố này tạo nên gia đình hưng vượng

    Bốn yếu tố này tạo nên gia đình hưng vượng

  • Quả báo diệt Phật bi thảm trong lịch sử Trung Hoa

    Quả báo diệt Phật bi thảm trong lịch sử Trung Hoa

  • Ý nghĩa của "Ba nén hương" và "Vái ba vái" khi lễ Phật

    Ý nghĩa của "Ba nén hương" và "Vái ba vái" khi lễ Phật

  • Tiết lộ sự thật về quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

    Tiết lộ sự thật về quan hệ giữa Vật chất và Ý thức

  • Những lời khuyên đắt giá của Donald Trump giúp bạn thành công và giàu có

    Những lời khuyên đắt giá của Donald Trump giúp bạn thành công và giàu có