Bí ẩn hộp sọ cừu bên trong “Mặt nạ người chết” 2.100 tuổi

Phát hiện về hộp sọ cừu bên trong “Mặt nạ người chết” của một chàng trai trẻ 2.100 năm trước thuộc văn hóa Tagar mới đây đã khiến các nhà khảo cổ Nga không khỏi ngạc nhiên.

Tượng đầu người bằng đất sét trong ngôi mộ cổ ở Khakassia. (Ảnh qua Daily Star)

Vào năm 1968, chiếc mặt nạ thanh lịch này, có lẽ là của một chà chiến binh điển trai ngay lập tức nổi bật như và thu hút nhiều sự chú ý khi lần đầu tiên được khai quật ở Khakassia bởi Giáo sư Anatoly Martynov.

Công nghệ X-quang giai đoạn đó chỉ ra điều gì đó bất thường về xương bên trong đầu đất sét – nhưng không thể tiết lộ thêm điều gì. “Có xương sọ và một khoảng rỗng nhỏ, tuy nhiên, không tương ứng với kích thước bên trong của hộp sọ người nhưng nhỏ hơn nhiều”, Martynov chú thích năm 1971.

Bấy giờ và sau đó, việc mở đầu đất sét [để nghiên cứu] được là không thể bởi vì nó sẽ phá hủy di tích cổ này.

Gần 4 thập kỷ sau, các nhà khoa học đã quay lại nghiên cứu bí ẩn chiếc “Mặt nạ người chết” bí ẩn tại Tagar, nơi được biết đến với các nghi thức tang lễ phức tạp, ví dụ như việc sử dụng các hầm mộ lớn chứa khoảng 200 thi thể được hỏa thiêu.

Nhà khoa học, Tiến sĩ Elga Vadetskaya đã quan sát và cho biết những cái đầu của người chết được bao phủ trong đất sét, đúc một khuôn mặt mới trên hộp sọ, và mặt đất sét thường được phủ bằng thạch cao.

Vì vậy, điều kỳ vọng là – trong việc triển khai công nghệ mới trên “Mặt nạ người chết” của người đàn ông sẽ cho thấy xương bên trong, dù là những mảnh nhỏ, sẽ là của con người.

Bên trong bức tượng 2.100 năm tuổi là hộp sọ cừu. (Ảnh qua Daily Star)

Tuy nhiên một nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự thật không giống kỳ vọng

Nghiên cứu này được dẫn dắt bởi Giáo sư Natalya Polosmak (Viện Khảo cổ học và Dân tộc học), và Tiến sĩ Konstantin Kuper (thuộc Viện Vật lý Hạt nhân) tại thành phố Novosibirsk, và một phần của Chi nhánh Khoa học Siberia của Viện Hàn lâm Khoa học Nga.

“Tôi đã làm việc với Natalya Polosmak trong một nghiên cứu khác và cô ấy đề nghị kiểm tra cái đầu này vì họ không thể cứ nhìn vào bên trong – và bối rối”, bác sĩ Kuper giải thích.

“Có ý kiến ​​cho rằng có một hộp sọ người bên trong. Tất nhiên là khá bất ngờ khi thay vào đó là một hộp sọ cừu”.

Nhưng… tại sao?

Điều gì đã khiến những người cổ đại này lấp đầy hài cốt của con người bằng hài cốt của cừu đực?

Trong bài viết cho Science First Hand, Giáo sư Polosmak đưa ra 2 giả thuyết nhưng cũng thừa nhận rằng “vì đây là trường hợp đầu tiên từ trước đến giờ, bất kỳ lời giải thích nào về hiện tượng này chắc chắn sẽ kèm theo các yếu tố độc đáo và mang tính xác suất”.

Cô tin rằng người Tagar “có thể đã chôn cất theo cách phi thường này dành cho một người đàn ông không tìm thấy xác”.

Người đàn ông “có thể bị lạc trong [rừng] Taiga, bị chết đuối hoặc biến mất ở vùng đất xa lạ”. (Ảnh qua Siberian Times)

Giả thuyết thứ 1

Cô phỏng đoán rằng người đàn ông “có thể bị lạc trong [rừng] Taiga, bị chết đuối hoặc biến mất ở vùng đất xa lạ”.

Vì lý do này, [đầu] anh ta đã được “thay thế bằng hộp sọ của cừu – con vật mà trong đó linh hồn của anh ta được hiện thân”, và được gửi đến thế giới bên kia.

“Đây hẳn là cách duy nhất để đảm bảo người ở thế giới bên kia (sau khi chết) sẽ không trở về nhà”.

“Các nhà khảo cổ đã tìm ra một số chôn cất như vậy, được gọi là đài kỷ niệm, không có hài cốt người nhưng có thể bao gồm một sự thay thế mang tính biểu tượng. Vì vậy, một con vật đã có thể được sử dụng”.

Giả thuyết thứ 2

Giả thuyết khác của cô cho “chôn cất giả” là nó có thể đã được thực hiện để mang lại cho người đàn ông “cơ hội để có một khởi đầu mới, một cuộc sống mới trong một thân phận mới”.

“Thay vì thân thể của một người đàn ông mà cái chết được thay thế vì một lý do nào đó, một con vật – một con cừu dưới hình dáng con người – đã được lựa chọn”.

Một điều rõ ràng, đối với người cổ đại, cừu đực có một ý nghĩa rất lớn.

“Hộp sọ cừu cừu ẩn dưới lớp đất sét mô tả khuôn mặt của một người đàn ông nói với chúng ta điều gì? Nó là gì, một tai nạn? Hay là con vật là anh hùng chính của lịch sử cổ đại?”

“Giả thuyết sau dường như hợp lý. Cừu đực là một trong những động vật được tôn sùng nhất thời xưa. Ban đầu, vị thần Ai Cập Khnum được miêu tả là một con cừu đực (sau này, là một người đàn ông với cái đầu của một cừu đực)”.

Giả thuyết thứ 3

Phần còn lại của 200 xác ướp được tìm thấy trong một trong những ngôi mộ chôn cất Tagar tại Belaya Gora. (Ảnh qua Siberian Times)

Một giả thuyết khác đã được Tiến sĩ Vadetskaya đề xuất trong cuốn sách “Mặt nạ Yenisei Cổ đại từ Siberia”, sau khi nghiên cứu các nghi thức chôn cất công phu của người cổ đại trong thời kỳ Tesinsk này.

Giải thuyết của cô dựa trên nghiên cứu của các nhà khảo cổ khác nhưng cũng có đầu vào hấp dẫn từ các chuyên gia pháp y.

Cô tin rằng nghi thức chôn cất có 2 giai đoạn – lần đầu tiên là đưa xác chết vào một “hộp đá”, sau đó (hộp đá) được đặt vào một ngôi mộ nông hoặc dưới một đống đá trong vài năm.

Mục đích chính là ướp xác một phần – da và mô bị phân hủy, nhưng gân và tủy sống vẫn tồn tại. Sau đó bộ xương được lấy đi nguyên vẹn và được buộc bởi những nhánh (cây) nhỏ.

Hộp sọ được khoan và phần còn lại của não đã được loại bỏ. Sau đó, bộ xương được biến thành “búp bê” [xác ướp] – nó được quấn quanh bằng cỏ và được bọc bằng những mảnh da và vỏ cây bạch dương. Bác sĩ Vadetskaya cho biết họ đã tái tạo “khuôn mặt” trên hộp sọ sau đó.

Lỗ mũi, hốc mắt và miệng được đổ đầy đất sét, sau đó đất sét được đặt vào hộp sọ và khuôn mặt được đúc mặc dù không nhất thiết phải giống với khuôn mặt của người chết. Thường thì bề mặt đất sét được phủ một lớp thạch cao mỏng và được trang trí.

Cô nghi ngờ rằng những xác ướp đeo mặt nạ này đã quay trở lại gia đình của họ trong khi chờ đám tang thứ 2, lớn hơn của họ. Điều này có thể diễn ra trong vài năm và có bằng chứng cho thấy thạch cao đã được sửa chữa và sơn lại.

Cô viết: “Đối với một số xác ướp, thời gian chờ đợi là quá lâu. Chúng bị phân hủy, vì vậy chỉ còn lại những cái đầu được chôn cất”; “Trong một số trường hợp ngay cả đầu cũng không còn nữa. Sau đó, họ phải tái tạo toàn bộ hình ảnh của người đã khuất”.

Dấu vết của dây thừng và gậy, được sử dụng để gắn đầu vào “búp bê xác ướp”, có thể nhìn thấy ở phía sau đầu.  (Ảnh qua Siberian Times)

Cô tin rằng đây là lời giải thích cho hộp sọ cừu bí ẩn của con người.

Phần còn lại của cừu đực được sử dụng để thay thế hộp sọ người thật của “búp bê xác ướp” bị mất hoặc bị phá hủy trong nhiều thập kỷ giữa 2 nghi thức tang lễ.

Theo ông Guletskaya, một cái hố lớn đã được đào cho những đám tang “Lớn” này. 

Một ngôi nhà gỗ được dựng lên và phủ bằng vỏ cây bạch dương và vải. Nhiều hài cốt người được đưa vào bên trong, và ngôi nhà gỗ với xác chết được đốt cháy. Ngôi nhà gỗ đã bị thiêu rụi một phần, và thường thì mái nhà bị sập. Việc chôn cất hầm mộ sau đó được bao phủ bởi cỏ và đất và tạo thành một gò đất.

Trong trường hợp cụ thể này, có khá ít hài cốt người – không quá 15 [hài cốt], nhưng những trường hợp khác, con số có thể lên tới hàng trăm.

Có lẽ các nhà khoa học trong tương lai sẽ có được quyền truy cập vào công nghệ phức tạp hơn để nghiên cứu mặt nạ tử thần này, và mở khóa thêm nhiều bí mật về phát hiện phi thường này.

Lương Phong (t/h)